ANKARA, (DHA)- TÜRKİYE İstatistik Kurumu (TÜİK), 2025 yılında gayrisafi yurt içi araştırma geliştirme (Ar-Ge) harcamasının bir önceki yıla göre 328 milyar 607 milyon lira artarak 980 milyar 428 milyon liraya yükseldiğini açıkladı.
TÜİK, 2025 yılına ilişkin Araştırma Geliştirme Faaliyetleri Araştırması sonuçlarını açıkladı. Buna göre; gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcaması, 2025 yılında bir önceki yıla göre 328 milyar 607 milyon TL artarak 980 milyar 428 milyon TL'ye yükseldi. Gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcamasının gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki oranı 2024 yılında yüzde 1,46 iken, 2025 yılında 63 trilyon 240 milyar 523 milyon TL'lik GSYH içindeki oranı yüzde 1,55 oldu. Ar-Ge harcamalarında mali ve mali olmayan şirketler yüzde 65 ile en büyük paya sahip olurken, bunu yüzde 30,3 ile yükseköğretim takip etti. Genel devlet ve kar amacı olmayan kuruluşların Ar-Ge harcamalarının payı ise yüzde 4,7 oldu. Ar-Ge harcamaları içerisinde personel harcamaları yüzde 58,8 ile en büyük harcama kalemini oluşturdu. Ar-Ge harcamalarının 2025 yılında yüzde 52,5'i mali ve mali olmayan şirketler tarafından finanse edilirken genel devlet Ar-Ge harcamalarının yüzde 31,1'ini, yükseköğretim yüzde 14,1'ini, yurt dışı kaynaklar yüzde 2,3'ünü ve diğer yurt içi kaynaklar yaklaşık olarak yüzde 0,01'ini finanse etti.
317 BİN 982 AR-GE PERSONELİ ÇALIŞTI
Tam zaman eşdeğeri (TZE) cinsinden 2025 yılında toplam 317 bin 982 kişi Ar-Ge personeli olarak çalıştı. Sektörler itibarı ile dağılımına bakıldığında; TZE cinsinden toplam Ar-Ge personelinin 2025 yılında yüzde 67,9'u mali ve mali olmayan şirketlerde, yüzde 29'u yükseköğretimde ve yüzde 3'ü genel devlet ve kar amacı olmayan kuruluşlarda yer aldı. TZE cinsinden kadın Ar-Ge personel sayısı, 2025 yılında 108 bin 453 kişi ile toplam Ar-Ge personel sayısının yüzde 34,1'ini oluşturdu. Sektörler itibarıyla TZE cinsinden kadın Ar-Ge personel oranı yükseköğretimde yüzde 48,1, genel devlet ve kar amacı olmayan kuruluşlarda yüzde 32,2, mali ve mali olmayan şirketlerde ise yüzde 28,2 oldu. Ar-Ge personelinin yüzde 40,6'sının lisans eğitim düzeyine sahip olduğu görüldü. Bunu sırasıyla yüzde 31 ile doktora veya eşdeğeri, yüzde 19,4 ile yüksek lisans, yüzde 4,9 ile meslek yüksekokulu ve yüzde 4,1 ile lise ve altı kategorileri takip etti. TZE cinsinden Ar-Ge personelinin eğitim durumuna göre dağılımı ise sırasıyla; yüzde 49,6 ile lisans, yüzde 21,4 ile doktora veya eşdeğeri, yüzde 18,5 ile yüksek lisans, yüzde 5,9 ile meslek yüksekokulu ve yüzde 4,6 ile lise ve altı eğitim düzeyi şeklinde oldu.
EN FAZLA AR-GE HARCAMASI TR10 BÖLGESİNDE GERÇEKLEŞTİ
İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (İBBS) 2'nci Düzeye göre 2025 yılında Ar-Ge harcamalarının en yüksek olduğu bölge; toplam Ar-Ge harcamasının yüzde 31,8'ini gerçekleştiren TR10 (İstanbul) iken, bunu yüzde 30 ile TR51 (Ankara) ve yüzde 9,5 ile TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) bölgesi takip etti. Toplam Ar-Ge personel sayısının yüzde 32,2'si TR10 (İstanbul), yüzde 19,8'i TR51 (Ankara) ve yüzde 8,4'ü TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) bölgesinde istihdam edildi. Mali ve mali olmayan şirketler tarafından 2025 yılında gerçekleştirilen 637 milyar 252 milyon TL Ar-Ge harcamasının yüzde 54,9'u Ar-Ge merkezlerinde gerçekleştirildi. Ar-Ge merkezlerinde yapılan Ar-Ge harcamasının yüzde 89,5'i, 250 ve üzeri çalışan sayısına sahip olan girişimler tarafından yapıldı. İmalat sanayinde Ar-Ge faaliyeti yürüten girişimler teknoloji düzeylerine göre sınıflandırıldığında, 2025 yılında imalat sanayinde gerçekleştirilen 322 milyar 656 milyon TL Ar-Ge harcamasının yüzde 47,7'sinin yüksek teknoloji faaliyetinde yer alan girişimler tarafından gerçekleştirildiği görüldü. İmalat sanayindeki toplam Ar-Ge harcamasının yüzde 40,7'si orta yüksek teknoloji faaliyetindeki girişimler, yüzde 7,2'si orta düşük teknoloji faaliyetindeki girişimler ve yüzde 4,4'ü düşük teknoloji faaliyetindeki girişimler tarafından yapıldı. İmalat sanayinde Ar-Ge faaliyeti yürüten girişimlerdeki araştırmacı sayıları incelendiğinde 2025 yılında en fazla araştırmacının 32 bin 399 kişi ile orta yüksek teknoloji faaliyeti yürüten girişimler tarafından istihdam edildiği görüldü. Bunu 23 bin 298 araştırmacı istihdamı ile yüksek teknoloji faaliyeti yürüten girişimler takip etti. TZE cinsinden araştırmacı sayıları dikkate alındığında da en fazla değerin 29 bin 697 ile orta yüksek teknoloji faaliyeti yürüten girişimlerde olduğu saptandı. Dolaylı Ar-Ge teşviklerinin, mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcaması içerisindeki payı 2015 yılında yüzde 14,8 iken 2025 yılında yüzde 26,5'e yükseldi. Mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcaması 2015 yılında 11,2 milyar TL iken, bu harcamalar 2025 yılında 637,3 milyar TL'ye ulaştı. (DHA)
