banner51

29.04.2021, 12:04 129

PANDEMİ!.. BİZ ASLINDA NEDEN ÖLDÜK?

Pandemi başladığından beri kayıplarımızın sayıya dönüştüğü günlerde yaşıyoruz. Her bir kayıp, aileleri, dostları ve tanıyanları için ayrı bir acı, kapatılması zor bir boşluk. Ama herkes için her gün okunan bir istatistik. Peki biz pandemi boyunca gerçekte neden öldük?

BUGÜN : EK ÖLÜMLERİN ARTIŞI!..

Ölüm beklenen bir durum. Bilinen anlamının yanı sıra istatistiksel olarak da beklenen bir durum ölüm. Bugün dünyadaki hemen her ülke, kayıtlarının olanak verdiği ölçüde yaşam istatistiklerini tutmaya çalışıyor. Genel nüfus ve çeşitli sosyal sistemlerin planlamaları da bu kritik verilere göre yapılıyor. Elbette bu veriler, beklenen ölüm sayılarını da içeriyor.

Epidemiyolojide, ölüm istatistikleri bu beklenen sayıların dışında gerçekleşirse buna “ek ölüm” (excess mortality veya excess death) deniliyor. Bunun hesaplaması da geçmiş yılların ölüm ortalamalarına ve yıllık beklenen artışlara bakılarak yapılıyor.

Pandemi döneminde birçok ülkede ek ölümlerin artışında ciddiye alınması gereken yükselmeler ile karşılaşıldı. Hem de Covid-19 ölümleri çıkartıldığı halde. The Economist tarafından yapılan analizde bu ilgi çekici veriye detaylı olarak yer veriliyor.

Seçilmiş seksen ülke ve şehirin verilerini içeren analize birlikte bakalım. Bu seksen ülkedeki Covid-19 dışı ek ölüm sayısı 3 milyon 460 bin. Yani Covid-19 kaynaklı ölümlerin üzerinde bir sayı.

Sayısal olarak ek ölüm sayısı en yüksek olan beş ülke; ABD, Rusya, Meksika, Brezilya ve Güney Afrika. Yüz bin kişi başına ek ölüm sayısı en yüksek beş ülke ise, Peru, Bulgaristan, Meksika, Rusya ve Litvanya.

Türkiye, Mart 2020 ile Ocak 2021 arasında, toplamda 16 bin 190 ve yüz bin kişilik nüfus başına 104 ek ölüm ile listenin 41. sırasında. İngiltere’de durum daha sıkıntılı; Mart 2020 ile Nisan 2021 arasında toplamda 121 bin 850 ve yüz bin kişilik nüfus başına 183 ek ölüm ile listede 22. sırada.

Bir de ek ölüm sayısı eksi veren ülkeler var. Sadece on dört ülke var bu durumda olan. Bu başarıyı gösteren Filipinler, Japonya, Tayvan, Avustralya ve Güney Kore ilk beşi oluşturuyor. Yüz bin kişilik nüfus başına en az ek ölüm olan yirmi ülkenin yedisinin devlet başkanının kadın olduğunu da vurgulamakta yarar var bu arada.

Analizde pandemi ile birlikte ek ölüm sayılarının artışı çeşitli nedenlere bağlanıyor. Elbette ki bu tespitler tartışmaya açık, ancak akla yatkın olduklarını da kabul etmek gerekiyor.

Birincisi, pandemi kaynaklı ölüm istatistiklerinin doğru tutulmaması. Çoğu ülke tespit ettiği vakalar üzerinden ölüm sayılarını veriyor ve aslında Covid-19 nedeni ile ölen ama test veya aşı olmadığı için sistemde kaydı tutulmayan, hastanede ölmeyen kişileri hesaba katmıyor.

İkinci etkili neden, pandeminin bağışıklı sistemini zayıflatarak insanların başka hastalık kaynaklı olarak ölümüne neden olması. Bu durumda da Covid-19 ölüm nedeni olarak kabul edilmiyor.

Üçüncü neden ise, pandemi nedeniyle verilmeyen veya aksatılan sağlık hizmetleri. Birçok kişi pandemi koşullarında normal tedavilerini karşılayamadığı için, asıl hastalıklarının ilerlemesinin önüne geçemiyor ve bu nedenle hayatını kaybediyor. Yani sebep Covid-19 değil ama sistem.

DÜN : ÖLENLER NEDEN ÖLÜYOR?

Analizde yer almayan, ancak ilk gününden beri yaşadığımız pandemi faşizminin adaletsiz yaşam koşulları nedeniyle; ezilerek, aşağılanarak, ayrıştırılarak, açlık ve yokluk ile tüketilenlerin hayattan kopuşlarını, iş cinayetlerinde öldürülenleri hesaba dahi katamıyoruz.

Belki pandemiye kadar ölüm sayılarına pek dikkat etmezdik. Her gün kaç kişi öldüğüne. Yolda karşılaştığımız bir cenaze aracına hızlıca duasını eder, içimizde hafif bir sızı hisseder ve bizi ölümden uzaklaştıracak günlük yaşantımıza devam ederdik.

Oysa Türkiye’de her gün yaklaşık binin üzerinde kişi yaşamını kaybediyor. İstatistiklere baktığımızda 2019 yılında 435 bin 941 kişiyi kaybetmişiz. TÜİK’in açıklamalarına göre en çok ölüm dolaşım sistemi rahatsızlıklarından kaynaklanıyor. İkinci sırada solunum sistemi hastalıkları ve bunu takiben de sinir sistemi hastalıkları ölüm nedeni.

Hastalıkların detaylarına baktığımızda ise kötü huylu tümörler ilk sırada yer alıyor. Daha sonra kalp hastalıkları geliyor. Böbrek yetmezliği, diyabet, Alzheimer ve hipertansiyon da yılda onar binden fazla insanın yaşamının sona ermesine neden oluyor.

Bu doğal ölüm nedelerinin yanı sıra, her gün otuz kişi çeşitli kazaların ve iki kişi de cinayetlerin kurbanı oluyor. Ne yazık ki her gün yaklaşık on kişi de intihar ediyor. Daha da üzücü olan, her gün kaybettiğimiz yetmiş kişinin neden öldüğünü ise hiç bilmiyoruz. Yani önemsemediğimiz yaşamlar kadar, hesabını tutmadığımız ölümler de var.

YARIN : ÖLÜMLERİN HESABINI SORMAK

Bu yazıyı yazdığımız gün itibarı ile pandeminin başladığı tarihten itibaren, son on altı ayda 3 milyon 164 bin kişi Covid-19 nedeni ile hayatını kaybetti. Buna karşılık son on iki ayda ise 4 milyon 200 bin kişi önlenebilir hastalıklardan dolayı öldü.

Aynı on iki ay içinde, 2 milyon 660 bin kişi kanserden, 440 bin kişi trafik kazasından, 350 bin kişi intihar ederek ve 100 bin kadın ise doğum yaparken yaşamını yitirdi. Savaşlarda ölenlerin ise hesabını tutan yok, kaybolan yaşamların... Bu sayılar önümüzdeki dönemde de kabarıp aynı şekilde gerçekleşecek.

Belki bu yazımızda ölümden çok bahsettik. Ancak ölüm, yaşamı aramaya da açılan bir kapı.

Neden öldüğümüzü bilmek; bize doğuşta sunulan sözde yaşama hakkının, ne kadar yaşama olanağına dönüşebildiğine bakmak, öncelikli bir sorunumuz değil mi?

Pandemi dalgalarının değil, art arda gelen ölüm dalgalarının üzerinden atlamaya çalışan kırılgan hayatlarımız var.

Uzayda koloni hayalleri kuran tüm soytarılar bu dünyayı terk etmeden onlara, ve bize sunulan yalanlarla parlatılmış, toksik ve adaletsiz ortamı hazırlayan sisteme, önlenebilir tüm ölümlerimizin hesabını sormak hakkımız değil mi?

Not : Analizin detaylarına ulaşmak isteyenler The Economist’in “Tracking covid-19 excess deaths across countries” başlıklı sayfasını ziyaret edebilir.

Yorumlar (0)
25°
az bulutlu
banner28
Namaz Vakti 14 Mayıs 2021
İmsak 03:54
Güneş 05:40
Öğle 13:05
İkindi 17:00
Akşam 20:21
Yatsı 21:59
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 39 81
2. Galatasaray 39 81
3. Fenerbahçe 39 79
4. Trabzonspor 39 68
5. Sivasspor 39 62
6. Hatayspor 39 61
7. Alanyaspor 39 57
8. Karagümrük 39 57
9. Gaziantep FK 39 55
10. Göztepe 39 51
11. Konyaspor 39 49
12. Rizespor 39 48
13. Kasımpaşa 39 46
14. Malatyaspor 39 45
15. Başakşehir 39 45
16. Antalyaspor 39 43
17. Kayserispor 39 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 39 38
20. Gençlerbirliği 39 38
21. Denizlispor 39 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 35 80
2. M. United 36 70
3. Leicester City 36 66
4. Chelsea 36 64
5. Liverpool 35 60
6. West Ham 35 58
7. Tottenham 35 56
8. Everton 35 56
9. Arsenal 36 55
10. Leeds United 35 50
11. Aston Villa 35 49
12. Wolverhampton 35 45
13. Crystal Palace 35 41
14. Southampton 35 40
15. Burnley 35 39
16. Newcastle 35 39
17. Brighton 35 37
18. Fulham 35 27
19. West Bromwich 35 26
20. Sheffield United 35 17
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 36 80
2. Real Madrid 36 78
3. Barcelona 36 76
4. Sevilla 36 74
5. Real Sociedad 36 56
6. Real Betis 36 55
7. Villarreal 36 55
8. Celta de Vigo 36 50
9. Athletic Bilbao 36 46
10. Granada 36 45
11. Osasuna 36 44
12. Cádiz 36 43
13. Levante 36 40
14. Valencia 36 39
15. Deportivo Alaves 36 35
16. Getafe 36 34
17. Huesca 36 33
18. Real Valladolid 36 31
19. Elche 36 30
20. Eibar 36 30
banner27
Günün Karikatürü Tümü
banner37

Gelişmelerden Haberdar Olun

@